SELANİKLİ SOFUZADELER AİLESİNİN GÜNÜMÜZ İTİBARİYLE TESPİT ETTİĞİMİZ ŞECERESİ ŞÖYLE

SELANİKLİ SOFUZADELER AİLESİNİN GÜNÜMÜZ İTİBARİYLE TESPİT ETTİĞİMİZ ŞECERESİ ŞÖYLE:

Hacı Hafız Cemaleddin Isfehani (Tebriz/?-?)’nin oğlu Hafız Mehmet Isfehani (Tebriz/1490-1542) Tebriz’de 1490’da Akkoyunlu Sofu Halil Bey’in, 1501’de Türk Safevi Devleti Hükümdarı Şah İsmail’in Hafızıydı. Onun oğlu Yavuz Sultan Selim’in Nökeri Hâfız Hasan Can’dı. (Tebriz/1490-Bursa/1567). Hafız Hasan Can’ın oğlu Şeyhülislam, tarihçi, 2 ciltlik Tacüt-Tevârih’in müellifi, Padişah hocası ve 3 dilde Şair Hoca Mehmet Saadeddin Efendi’dir (İst/1536-İst/2.10.1599).

Hoca Saadeddin’in oğlu Hocazade “Sufi Emir” Hacı Mehmet Esat Efendi (İst/1570-İst/22.5.1625); onun oğlu Kazasker, Şeyhülislam Mehmet Ebu Sait Efendi’dir (1595-1662). Bunun küçük oğlu Müderris Ahmed Efendi (1632?-1724?) (Sofuzade Şeyhülislam Feyzullah Fevzi Efendi’nin küçük kardeşi) Selanik Kadısı ve Nakıbü’leşraf’tı, daha sonra kapucubaşılığı görevine getirilmişti. Onun oğullarından Müderris Hasan Efendi (Şeyh Hasan 1648?-1748?), Osmanlı arşivi kayıtlarına göre 12 Aralık 1668'de Selanik Mevlevihanesi Postnişini olarak görev yapmıştır. .

Şeyh Hasan Efendi’nin Hacı Abdullah (?-?) ve Meşayıhtan Şeyh Ahmet Efendi (?-1799) adında iki oğlu bulunmaktadır.

Hacı Abdullah’ Ağa’nın (?-?) oğlu Seyyit Hacı Hasan’ın çocuklarından; Muid Alaaddin Mahallesi nüfusuna kayıtlı olan Sofuzâdeler Sülalesinin diğer kollarından birisi olan “Hacı Hasan Ağazâdeler” ailesi oluşmuştur. 

Şeyh Hasan Efendi’nin diğer oğlu Meşayıhtan Şeyh Ahmet Efendi’nin (1690?-1799/1800) 6 oğlu var; Hacı Sofu oğlu Ali Efendi (1799-?), Seyyit Mehmet Sadık Efendi, Şeyh Yakup Efendi, Şeyh Mehmet Ali Efendi, Şeyh İbrahim Ethem Efendi, Şeyh Hacı Ali Rıza Efendi. Hacı Sofu Ali Efendi; Selanik Ali Paşa Mahallesine ait nüfus defterinde kayıtlıdır .

Osmanlı arşivinde yer alan nüfus defterleri, temettuat defterleri, arazi kayıt defterleri ve diğer pek çok belgelere göre Şeyh Hasan Efendi’nin torunları olan Şeyh İbrahim Ethem, Şeyh Mehmet Ali ve Şeyh Yakup’un Mevlevihane postnişini oldukları görülmektedir.

Yine aynı kayıtlara göre Şeyh Hacı Ali Rıza Efendi’nin ise Halveti tarikatına mensup olduğu ve Koca Kasım Paşa Mahallesinde imamlık yaptığı anlaşılmaktadır. Şeyh Ahmet’in oğlu Şeyh Hacı Ali Rıza Efendi, Selanik Kocakasım Paşa mahallesi nüfusuna kayıtlı olup, nüfus kayıtlarına göre çocukları Süleyman ve Mehmet Nurettin’dir.

Hacı Sofu yani Molla Hasan namı diğer Şeyh Hasan’ın oğlu Meşayıhtan Şeyh Hacı Ahmet Efendi aynı zamanda kayıtlarda “Sofuzâde Şeyh Hacı Ahmet Efendi” adıyla geçmektedir; Atatürk’ün Dedesi Şeyh Hacı Ali Rıza Efendi’nin babasıdır. Şeyh Hasan Efendi’nin oğlu Şeyh Ahmet Efendi, babasından sonra Selanik Mevlevihanesi'nde postnişin olarak görev yapmıştır.

Osmanlı Arşivinde yer alan 1830,1834, 1840, 1843 tarihli Selanik nüfus defterleri kayıtlarında ve 1260/61 (1844/45) tarihli temettuat defteri kayıtlarında, Selanik Mevlevihanesi Mukatasıyla ilgili H. 9 Cemaziyelevvel 1785/ 20 Mart 1785 tarihli belgeden ; Şeyh Ahmet Efendi’nin, babası Şeyh Hasan Efendi’den sonra Selanik Mevlevihanesi postnişinliği görevine getirilmiş olduğunu öğreniyoruz.

“Mevlevizadeler” adıyla bilinen Selanik’in nüfuzlu ailelerinden ve eşrafından olan bu sülale aynı zamanda “Sofuzâdeler” ve “Şeyhzadeler” olarak da biliniyor. “Hacı Sofuzâdeler” ve “Şeyhzadeler/Mevlevi Şeyhizadeler” ailesi; Selanik Mevlevihanesi Postnişini Şeyh Hasan oğlu Meşayıhtan Sofuzâde Şeyh Hacı Ahmet Efendi (1699?-1799?) ve çocuklarından devam etmiştir.

H.1261/ Miladi 1845 tarihli defterde yer alan kayıtlarda ve 1861 tarihli bir belgede Şeyh Ahmet Efendi’nin oğullarından Şeyh Mehmet Ali Efendi, Şeyh İbrahim Efendi (1788 - 1843), Şeyh Yakup Efendi, babaları sonra sırasıyla Selanik Mevlevihanesi şeyhliğini yapmışlardır.

Şeyh Ahmet’in diğer oğlu Şeyh Hacı Ali Rıza Efendi (1797 doğumlu- ?), Halveti dergâhının şeyhi olup aynı zamanda Selanik’te Koca Kasım Paşa Mahallesi Camii İmamıdır. Halveti Şeyhi Hacı Ali Rıza Efendi, Atatürk’ün dedesinin dedesidir. Atatürk’ün babası Ali Rıza Efendi, bu zâtın adını taşımaktadır. Halveti Şeyhi Ali Rıza Efendi’nin oğlu Mehmet Nuri Efendi’dir.

Mehmet Nuri Efendi’nin 1874, 1875, 1876 tarihli defter kayıtlarına göre, bu tarihlerde, hayatta olmadığı anlaşılıyor. Mehmet Nuri Efendi’nin oğlu Hacı Hafız Ahmet Efendi’dir. Hacı Hafız Ahmet Efendi’nin oğlu da Atatürk’ün babası Ali Rıza Efendi’dir.

Atatürk’ün dedesi Hacı Hafız Ahmet Efendi (firari Ahmed Efendi olarak biliniyor), yukarıda adından bahsettiğimiz büyük dedeleri olan Şeyh Hasan Efendi’nin oğlu Meşayıhtan Hacı Ahmet Efendi’nin adını taşımaktadır. Mustafa Kemâl Atatürk’ün babası Ali Rıza Efendi de Selanik Koca Kasım Paşa Camii imamı Halveti Şeyhi Ali Rıza Efendi’nin adını taşımaktadır.